Cicero ve Yaşlılığın Felsefesi

MARCUS TULLIUS CICERO

Ölümsüz Tanrıça Eos ile ölümlü insan Tithonus birbirlerine aşık olurlar. Aşklarının sonsuza dek sürmesini istemektedirler. Lakin, Tithonus ölümlüdür. Bunun üzerine Tanrıça Eos, Tanrı Zeus'a giderek sevgilisi için ölümsüzlük diler. Bunu isterken Tithonus'un aynı zamanda genç kalmasını dilemeyi ise unutur. Ölümsüzlüğe sahip olan Tithonus, ne yazık ki zaman ilerledikçe yaşlanır ve fiziksel olarak çökerken, Tanrıça Eos hep genç kalmaya devam eder. Bu aşk hikayesinde ölümsüzlük, yaşlılık nedeni ile mutluluk getirmez. 

Sana, İntahar Etmeni Emrediyorum Seneca !

(ROMALI SENECA) LUCIUS ANNAEUS SENECA

"Sana, intihar etmeni emrediyorum Seneca." Roma İmparatoru Neron'un Genç Seneca'ya emri buydu. 

Bütün bir ömrünü ölümün ve intiharın felsefesini yaparak geçirmiş olan Roma'lı Seneca, aslında iftiraya uğramıştı. İmparator Neron'u tahttan indirmek isteyen bir grup senatörün isimleri arasında, Seneca'nın da adı geçiyordu. İftiraya uğraması umurunda değildi, ölüme ve intihara dair düşüncelerini hayata geçirmesi için belki de bu bir fırsattı.

"Bilge gerektiği kadar yaşayacak, yaşayabildiği kadar değil" diyen Seneca için intihar etmek sorun değildi de bir de ölebilseydi. Zavallı Seneca ölmek için pek çok yöntemi denemek zorunda kaldı. Yandaki resimde, etrafında öğrencileri ile damarları kesilerek kanı akıtılacak olan filozof resmedilmiş. Ama yanıldınız, Seneca bu yolla ölemedi. O'nun, ölebilmek için verdiği uğraşları ve hayata, ölüme, intihara dair ilginç düşüncelerini merak ediyor musunuz?

Diri Diri Yakılan İlk Filozof: Giordano Bruno

Giordano Bruno

Tarih, doğruları söylemekten korkmayan, bu uğurda mücadele edip canını verenleri ölümsüzleştirir. Gerçeklere yüzünü çeviren, insanlığın doğruya ulaşmasına engel olup doğruları haykıranları susturanlar ise tarihin çöplüğünde kaybolup gitmeye mahkumdur. Sokrates, baldıran zehirini içerken ölüme değil, ölümsüzlüğe uğurlanıyordu. Roma'da, Campo dei Fiori Meydanı'nda, Giordano Bruno'nun bedeni diri diri yakılırken ateşi harlamak için Bruno'nun kitapları kullanıldı. Yakılmakla düşünceler susturulur, doğrular saklanır mıydı? Yakıldığı yerde küllerinden yeniden doğan Bruno, bugün devasa heykeli ile insanlığa ışık tutmaya devam ediyor. Ve bizler, tıpkı Sokrates'i yargılayanlar gibi Bruno'yu yargılayanları da çoktan unuttuk bile.

Kral Öldü Ama Egemenlik Baki...

Jean Bodin

Ruh, manevi dünyaya ait yüce ve kutsal, beden ise maddi dünyaya ait günahkar ve kötüdür, diye ayırır teoloji. Bunu sosyal hayata uyarlarsak toplumu nerede konumlandırırsınız? İçerisinde kötülükler, adaletsizlikler ve ahlaksızlıkların olduğu toplumun yeri de elbetteki maddi dünyaya ait olacaktır. Feodal dönemde kilise, manevi dünyanın iktidarını elinde tuttuğu gibi toplumun, maddi dünyanın yani dünyevi alanın iktidarını da tekelinde bulundurmak istemiş, bunun için de "iki kılıç teoremini" ortaya atmıştır. Nedir iki kılıç teoremi ? Kilisenin elinde iki kılıç vardır; biri manevi dünyaya ait diğeri maddi dünyaya. Her iki alanın kontrolü kilise de olsa bile dünyanın düzeni, idaresini sağlamak için maddi kılıcı Krala verir. Peki bu iki kılıcın da sahibi kimdir? Elbetteki Tanrıdır. O halde Kralın iktidarının kaynağı nedir? Tanrı.

"Strappado" nun Nasıl Bir İşkence Yöntemi Olduğunu Biliyor musunuz? Makyavel Biliyordu...

Machiavelli'in (Makyavel) Hayatı

İşkence; bir canlıya maddi ya da manevi olarak yapılan aşırı eziyet olarak tanımlanmaktadır. Çağlar boyunca eziyetin türleri değişmiş ancak işkence hep var ola gelmiştir. Tıpkı Ortaçağ ve Rönesans dönemlerinde "strappado" olarak isimlendirilen ve mahkumlara suçlarını itiraf ettirmek için uygulanan eziyet yöntemi gibi. 

Kelime kökeni olarak "sökmek ya da koparmak" anlamına gelen strappare'den türemiş Strappado nasıl bir işkence yöntemidir ? 

Siyaset ve Ahlak Yanyana Olabilir mi ?

Niccolo Machiavelli- Makyavelizm

Siyaset ve ahlak yanyana olabilir mi? Kuşkusuz bu soruya büyük çoğunluğunuz olması gerektiği yönünde yanıt vereceksiniz.  Bir siyasetçi ahlaklı, dürüst ve güvenilir olmalıdır, diyeceksiniz. Teoride dile getirilen bu fikir, fiiliyatta vuku buluyor mu?  Öyle olsa siyaset arenasında yolsuzluk, adam kayırma, kadrolaşma, yalan dolan,  bu kadar yoğun olur muydu ? Peki ya son dönemlerde şiddet yanlısı siyasetçilerin iktidara daha çok geliyor olmasına ne demeli ? Ahlaklı siyasetçi arayışında olduğunu dile getiren halk, tercihlerini yaparken bunu göz ardı edip, sesi daha yüksek çıkan, daha despot kişileri mi tercih ediyor yoksa ? 

Yoksa, yoksa dilim varmıyor ama "amaca ulaşmak için her yol mübahtır." diye özetlenen siyasi görüşü ile Machiavelli haklı mıydı? Günümüz iktidarları gizli çekmecelerinde Machiavelli'nin meşhur "Hükümdar" adlı yapıtını saklıyor olmasınlar. Machiavelli'in "Hükümdar"ı bana hiç yabancı gelmedi, bakalım size de tanıdık gelecek mi? 

Seçim Vaadimi Açıklıyorum: Her Eve Altın Klozet !

Thomas More, Ütopya

Seçimlere günler kala siyasilerin söz düelloları da hızlandı. Siyaset sahnesinin son gündemini Cumhurbaşkanlığı Köşkünün klozetleri meşgul etmekte. Bir taraf ısrarla klozetlerin altın olduğunu iddia ederken, karşı taraf ise bunu yalanlamakta. Halk olarak bizler de bir yandan klozet polemiğini gülümseyerek seyrederken, diğer yandan da siyasetin içine düştüğü seviyesizlik karşısında şaşkın haldeyiz. Ancak sanmayın ki bu tür tartışmalar sadece bizim ülkemizde gerçekleşiyor. Tarihe dönüp baktığımızda işi daha da ileriye götürüp; halkın kullanacağı tuvaletlerin bizzat altın olmasını öneren yöneticilere, düşünürlere rastlamak da mümkün. Fakat bir farkla; bugün bizdeki tartışmalar, siyasilerin lükse düşkünlüğünden duyulan rahatsızlığı dile getirmek gayesi ile altın klozet noktasından yola çıkarken, tarihteki düşünürlerin amacı farklıdır. Onlar insanoğlunun defi hacet ihtiyacını altın helalarda gidererek, değerli addettikleri altını değersizleştirmeyi amaçlamaktadırlar. 

Thomas More'un Kellesinin Başına Gelenler...

THOMAS MORE ve HAYATI

"Kellesi uçmakla insanın başına felaket gelmez." diyen Thomas More, bunu felaket olarak nitelendirmese de zavallı kellesinin başına gelmedik kalmamıştır. 

Babanız haksız yere yargılansa, vatan haini ilan edilse ve sonrasında kellesi şehrin merkezindeki bir köprüde herkese teşhir edilse, ne yapardınız ? Düşünmesi bile ürpertici, öyle değil mi ? Thomas More'un kızı Margaret bakın ne yapmış ?

Rönesansın büyük düşünürü, "ütopya"nın isim babası, sosyalist toplum yapısının ilk kurgulayıcısı More çoğu tarih kitaplarında dile getirildiği gibi aynı zamanda Rönesans'ın da Sokrates'idir. Tıpkı O'nun gibi, düşüncelerinden ödün vermektense, ölmeyi göze almıştır. Thomas More'un komünal toplum yapısına dair düşüncelerini dile getirdiği ve ismi ile özdeşleştirilen eseri "Ütopya"nın siyaset ve toplum felsefesindeki yeri tartışılmazdır. Ancak More'un yaşam hikayesi, bu yaşamın sonlandırılış biçimi ve hatta ölümü sonrası yaşananlar da en az fikirleri kadar ilgi çekicidir. 

Epikuros ile Hayattan Haz Almanın Sırrı...

Epikürosçu Okul

Neden korkuyorsunuz? Tanrıdan mı, kaderden mi, ölümden mi? Evren atomların dansı ile varlığa gelirken, Tanrı bir köşede seyir eyler sadece, ne dünya ile ne insan ile işi olmaz, diyor Epikuros, o halde Tanrıdan korkmak niye? Atomlar raks eylerken hiç mi hata yapmaz, yapar elbet; evren rastlantılar ile vücuda gelirken, insanın; kör kaderin oyuncağı olacağına inanmak niye? Ölüme gelince; gülümsüyor Epikuros; var olduğunuz sürece ölüm yok, ölüm geldiğinde de siz yoksunuz, o halde ölümden korkmak niye? Korkuları böylelikle alt ettiğimize göre, haz dolu bir yaşamın sırrını vermeye hazırım sizlere...

Platon'un Filozof Kralı

Platon ve Devlet

Sağlımız için en iyi doktorları, evlerimiz için en iyi mimarları, haklarımız için en iyi avukatları seçmeye çabalayan bizler; söz konusu ülke yönetimi olduğunda; karizmatik duruşu, ideolojik bakış açısı, hitabet biçimine aldanıp; yönetim erki, etkinliği, yetkinliği olup olmadığını göz ardı ederek, yanlış kişi ya da kişileri tercih edebiliyoruz. Devlet idare etmek, diğer mesleki çabalardan çok daha kolaymışçasına. 

Platon “Ya Krallar Filozof, ya Filozoflar Kral olmalı” derken, muhtemelen devlet idaresinin bilge kişilerin ellerinde, akli esaslar doğrultusunda yürütülmesini kast etmişti. Üstelik insanın mutluluğu ile sitenin mutluluğunun birbirine bağlı olduğunu düşünen filozofa göre, mutsuzluğumuzun nedeni, yanlış tercihlerimiz olabilir mi ?

Aristoteles'in Tanrı'yı Özleyen Maddesi

Aristoteles; Madde - Form İlişkisi

Aristoteles (M.Ö.384-M.Ö.322)

"Tanrı tamamıyla immaterialdir, cizimsizdir, salt tindir, özü de maddesi de kendisi olan düşünmedir. Bu kendi kendine bakması, Tanrının öncesiz-sonrasız mutluluğudur. Tanrı hiçbir şey istemez, hiçbir şey yapmaz;evren üzerinde hareket ve edimleriyle etkide bulunmaz; evreni, onun kendisini özlemesiyle etkiler; bu varlıkta bütün olup bitenler, hep maddenin Tanrı'yı özleyişi yüzünden olur ve ancak bir özleyişin konusu olması dolayısıyla Tanrı her türlü hareketin nedenidir."

Platon İle Mutluluğu Keşfedin...

Platon ve Ruh Öğretisi

Mutluluk nedir? Tarih boyunca çizgilerle, notalarla, kelimelerle anlatmaya çabaladığımız mutluluk nerede saklı , bir "an" da mı, bir "ömür"de mi ? İçimizde mi? Dışımızda mı? Yoksa içeriden dışarıya bakışımızda  mı? Tanımların ötesinde, salt yaşanılan mı? Mutluluk arayışıyla geçen bir ömrün son durağında, hüzünle yad edilen geçmiş anılarda mı? 

Bu soruyu Platon'a sormaya ne dersiniz? Üstelik O, mutluluğu çok uzaklarda değil, içimizde bulmuş.

Platon ; Maddeyi İnkar Eden Adam !

Platon ve İdealar

Bir tabloya bakarsınız "güzel" bulursunuz, bir manzarayı seyredersiniz "güzel" bulursunuz, bir müzik dinlersiniz "güzel" bulursunuz, endamına kapılır bir kadını "güzel" bulursunuz. Sonra birden tablo parçalanır, manzara değişir, müzik susar, kadın ölür, geriye ne kalır ? "Güzellik"; o hiç ölmez.

O halde diyor Platon, madde yalan! Bu görünür çokluğun gerisinde, görünmeyen;  zamandan ve mekandan öte bir başka alem vardır. Güzellik, adalet, iyilik her şey o alemdedir. Ve tanrı, bir sanatçı edasıyla tuvalinin başına geçip, o alemden biraz güzellik, biraz adalet, çokça iyilik alıp, yansıtmıştır bu aleme. Nasıl mı? 

Diyojen ; Fıçının İçindeki Bilge...

Kynikler; Antisthenes, Diyojen

Özgürlük nedir? Zamanınızı istediğiniz gibi kullanabilme iradesi mi ? Sanırım bu durumda hiç birimiz yeterince özgür değiliz. En başta çoğumuz çalışmak zorundayız. Çünkü isteklerimiz var; para, mevki, kariyer, ev, araba.... İstediklerimizi elde etmek için zamanımızı, dolayısıyla özgürlüğümüzü veriyoruz. Peki özgürlüğümüzün karşılığında, mutluluğumuzu alabiliyor muyuz? Bu durumda; isteklerini, yalnızca yaşamasına yetecek düzeye indirgeyen, böylelikle zamanına hükmederek, özgürlüğünü elinde tutan Diyojen, gerçek mutluluğu bulmuş mudur acaba ?  

Sokrates Sordu, Ben Yanıtladım...

Sokrates

SOKRATES: "KENDİNİ BİLMEK" zor mudur, Kitap Kurdu?

Kitap Kurdu:Zor olsa gerek, Sokrates.

SOKRATES: Öyleyse, yalvarıyorum sana Kitap Kurdu, söylesene, şu anda kiminle konuşuyorsun ? Benimle, değil mi ?

                            Kitap Kurdu: Evet.

                           SOKRATES: Ben de seninle, değil mi?

                           Kitap Kurdu: Evet.

                           SOKRATES: Peki, Kitap Kurdu,    konuşurken kelime kullanmıyor  muyum?

Kitap Kurdu:Evet, kullanıyorsun.

SOKRATES: Konuşmakla, kelime kullanmak, aynı şey mi?

Senin "Kırmızın" Ne Renk ?

Sofistler; Protagoras ve Gorgias

Aşağıdaki resimde kırmızının farklı tonlarının bulunduğu kutucuklar var. Fakat size bu kutucukları tek tek gösterseler ve "Bu ne renk?" diye sorsalar, hepsine de "kırmızı" yanıtını verirsiniz, öyle değil mi? Aldığınız kırmızı renkli bir elbiseyi sadece sözcükleri kullanarak arkadaşınıza anlatmayı deneseniz, sizin zihninizdeki "kırmızı" imgesi ile, onun zihninde beliren "kırmızı" imgesinin birbiriyle örtüştüğünden emin olabilir misiniz ? Peki gözleri görmeyen birine, kırmızıyı nasıl anlatırsınız ? Muhtemelen sizin anlattıklarınıza karşılık, görmeyen kişinin zihninde de bir kırmızı imgesi oluşacaktır. Ancak; sizin, arkadaşınızın , görmeyen kişinin zihinlerinde beliren kırmızı imgelerinin birbirleriyle aynı olup olmadığından hiçbir zaman emin olamazsınız. O halde; ne kadar zihin var ise, o kadar da kırmızı vardır, diyebilir miyiz? 

Tanrı'yı Öldüren Filozof ; Demokritos

Demokritos (Democritus)

Beynimiz olmasa düşünebilir miyiz ? 
Düşünmek için bedenimizin varlığına gerek var mı ? 
Diğer bir deyişle; Ruh, Madde olmadan var olabilir mi? 
Düşünmek için bedene gereksinim var ise, beden ölünce ruh da ölmüş olmaz mı? 
Demokritos yukarıdaki sorulara kendi felsefi sistemi içerisinde öyle yanıtlar vermiştir ki, sonunda "Tanrı'yı öldürmüştür." 

Antikçağ'ın En Çılgın Filozofu !

EMPEDOKLES

"Sevgi" ile "Nefret" size neyi çağrıştırıyor ? "AŞK" mı ? Peki; "Evren, AŞK'tan gelmiş" desem;hatta bunu ben değil, bir filozof söylüyor desem. Nasıl yani? Dediğinizi duyar gibiyim.

Empedokles'in içerisine mitoloji kırıntıları serpiştirilmiş akıl yürütmeleri ile oluşturduğu felsefesinde, evrenin oluşumundaki ana etkenler "Sevgi" ve "Nefret" olarak ifade edilmiştir. Sevginin birleştirici, Nefretin ayrıştırıcı yönlerinin gel-gitleri arasında doğmuştur "Evren". Ya da "Aşk" mı demeliyim? 

Anaksagoras; "Güneş; Tanrı değil, Ateş!"

Anaksagoras

Yeryüzündeki her şey elementlerden oluşur. Taşta, toprakta, bitkide her ne var ise sizin bedeninizde de o vardır. Yüzyıllar öncesinden Anaksagoras "Her şeyde, her şeyden bir parça vardır" derken, bunu mu kastediyordu acaba ? O halde Anaksagoras'a sormazlar mı, "Madem öyle! Taş, toprak düşünemezken; insanoğlu nasıl düşünebiliyor?" Düşüncenin de bir yapı taşı var mıdır acaba ? 

Kimine göre Anaxagoras aklı ve maddeyi ayırarak, düşünceyi "her şey"den; yani maddeden ayrı olarak düşünmüş; kimine göre ise aklı ve maddeyi bir tutarak, düşünceyi de maddesel bir şey olarak ifade etmiştir. İsterseniz Anaksagoras'ı tanıdıktan sonra nasıl düşündüğüne siz karar verin. 

Elealı Zenon ve Kaplumbağa

Elealı Zenon

Aşağıdaki videoda dans eder halde gördüğünüz çiftin aslında hiç hareket etmediğini, bunun tamamen bir göz aldatmacası olduğunu söylesem. Yunanca kökeni "göz aldanması" anlamına gelen "Fenakistiskop" isimli bir animasyon cihazı ile gerçekleştirilen bu görüntüde, dans eden çiftin onlarca farklı duruşları yuvarlak bir kağıdın çeperlerine çizilir, sonra tek bir duruş görünecek şekilde diğer görüntüler kapatılarak, kağıt hızlıca döndürülür, önünüzden seri halde geçen bu farklı duruşları göz algılaması bütünleştirerek, çiftin dans ettiğini düşünmenize sebep olur. Kim bilir belki hayat da böyledir, akıp giden bir süreçmiş gibi algıladığımız her şey,bir aldanıştan ötesi değildir.